Bir yaprağın rengini belirleyen şey nedir? Yaprakların renkleri sonbaharda niçin değişir? Ağaçlar niçin yapraklarını döker?

yaprakBir yaprağın rengini belirleyen esas faktör, “karotenoid” adı verilen renk pigmentleridir (Havucun turuncu rengini veren b-Karoten gibi). Birçok çeşidi olan bu pigmentler, farklı özel renklere sahiptirler ve yapraklarda her zaman mevcutturlar. Bu pigmentlerin kendilerine has renklerini özellikle sonbaharda görmemizin nedeni ise, soğuk nedeniyle klorofil sentezinin durmasıdır. Ancak soğuğun farklı derecelerde bitki üzerinde etkili olması, bitkinin türü ile de ilişkilidir. Ayrıca bitki bünyesinde depolanan su miktarı da, yaprağın renk kalitesi üzerinde etkilidir. Bitkinin depoladığı su, özellikle kış aylarında kullanılır. Çoğu bitki, depoladığı suyu daha etkin bir biçimde kullanabilmek için ve fazladan su kaybını da önelemek için, kış aylarında yapraklarını döker. Dökülecek olan yapraklarda ayrıca, bitkinin çeşitli metabolik atıkları da bulunur.

Yaprakların dökülmesi ve yapraklardaki renk değişiminin bir diğer nedeni de yine bitki bünyesinde bulunan etilen gazının ve “oksin” adı verilen hormonlarının normal dengelerinde görülen değişimlerdir. Havaların soğuması ile birlikte oksin seviyesinde görülen düşüş ve etilen gazı miktarındaki artış, bitki enzimlerinin selülozu sindirmesine neden olur ve böylece yaprak, gövdeden ayrılır. Soğuk dışında buna etki eden faktörler ise, günlük güneş ışığı miktarı, nem oranı, bitki bünyesinde depolanmış olarak bulunan su miktarı ve rüzgardır.

İğne yapraklı ağaçların (çamgiller) yapraklarını çok az miktarda ve yavaş yavaş dökmelerinin nedeni ise, yaprak yüzeylerinin geniş olmaması nedeniyle bu faktörlerden daha az etkilenmeleri ve yapraklardan su kaybının da oldukça düşük olmasıdır.

Ağaç nedir?

Boyu en az 5 metre, çapı da 10 cm’den aşağı olmayan, dal sürgün ve yapraklarının oluşturduğu tepe tacını tek bir gövde üzerinde taşıyan, her yıl çap artımı yaparak kalınlaşan, sürgün vererek boylanan, hücrelerinin büyük bölümü odunlaşmış olan, uzun ömürlü bitkilere AĞAÇ denir…

Bir ağaç; temel olarak kök, gövde, dal ve yaprak olmak üzere 4 ana organdan oluşur. Bu organların biçim, boyut, yoğunluk, hacim, ağırlık, boy, çap, yıllık artım gibi özellikleri ağacı biçimlendiren temel özelliklerdir…

Bir ağacın yaşayıp gelişebilmesi için; ışık, sıcaklık, CO2, O2, su ve mineral madde gereklidir.

Ağaçların; topraktan su ve mineral maddelerini, havadan ise karbondioksiti almak, güneş enerjisini kullanarak organik madde üretmek, havaya oksijen vermek, canlılara besin ve barınak sağlamak gibi çok önemli işlevleri vardır. Ağaçlar bu işlevleri yerine getirirken çevrelerindeki canlı ve cansız tüm varlıklarla karşılıklı olarak birebir ilişki ve etkileşim halindedirler. Bu yüzden ağaçlar içinde bulundukları ekosistemler için vazgeçilmez elemanlardırlar. Ağaçların yok olması; yaşama ortamının bozulması ve iklimin olumsuz yönde etkilenmesi ve devamında yaşam zincirinin kopması, en sonunda da tüm yaşamın yok olması anlamına gelir…

Ağaçlar ışık, yer, su ve mineral maddeler yüzünden birbirleriyle amansız bir rekabet içerisine girerler. Bu rekabette baskın çıkabilmek ve dolayısıyla hayatta kalabilmek için tepe ve köklerini hızla geliştirmeye çalışır, gölgeye dayanıklı yaprak üretir, işlevini kaybeden organlarını (yaprak – dal – kök) terkeder, rakiplerini gölgeleyerek altetmeye çalışırlar. Bazı ağaç türleri (ceviz, meşe, huş, dişbudak, ıhlamur gibi..) kök ve yapraklarından salgıladıkları sıvı ve gazlarla komşu bitkilere zarar bile verebilirler…

Kaynak: Tübitak Bilim ve Teknik Dergisi